Samen met RIVM en adviseur Wideke Boersma van bureau RuimteFocus werkt Naturalis Biodiversity Center aan het in kaart brengen van de noodzaak en beschikbaarheid van natuurdata in Nederland buiten de natuurgebieden. Het is de eerste fase van een project dat wordt uitgevoerd in samenwerking met en wordt gefinancierd door het Ministerie van LVVN.
Download het rapport: Natuurdata voor wettelijke regelingen buiten beschermde natuurgebieden: Een analyse van behoefte en aanbod (januari 2026)
Waaromnoodzakelijk
De biodiversiteitscrisis heeft grote maatschappelijke en economische gevolgen. Er is sprake van grote veranderingen en intensiveringen op het gebied van natuur- en biodiversiteitsbeleid en -wetgeving. Om zorg te dragen dat dit beleid effectief en efficiënt bijdraagt aan biodiversiteitsherstel is het noodzakelijk dat de informatiehuishouding rond biodiversiteit goed ingericht is en vraag en aanbod op elkaar aansluiten.
Behoefteaan data
De behoefte aan biodiversiteitsdata is sterk toegenomen. Verschillende partijen, zowel overheden (Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen) als particulieren (bijvoorbeeld bouwbedrijven, boeren, (natuur)beheerders, onderzoekers) hebben verschillende databehoeften. Die behoeften kunnen deels overlappen, elkaar versterken of tegenwerken. In dit onderzoek richten we ons op de huidige wettelijke regelingen wat betreft vergunningsverlening en subsidies ten behoeve van natuurverbetering. Concreet gaat dit over de Omgevingswet, het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) en de Ecoregeling.
Dataregistratieis te gefragmenteerd
Ondertussen wordt op veel verschillende manieren en plaatsen data over natuur en condities voor natuurherstel verzameld (onder andere Netwerk Ecologische Monitoring en Nationale Database Flora en Fauna). Registratie van natuurdata is echter gefragmenteerd. De verbetering van de monitoring die door rijk en provincies in gang is gezet richt zich nu alleen op de Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR)*. Het Natuurdata Analyse project is aanvullend en kijkt naar heel Nederland. Er is geen overzicht van welke data waar bijgehouden wordt en waarvoor het gebruikt wordt. Tevens is er geen inzicht in welke data op korte termijn nodig is en met welke kwaliteit (standaarden, resolutie en frequentie) en beschikbaarheid.
Overzichtnodig
Het ontbreekt momenteel echter aan een goed overzicht van welke data door welke partijen gevraagd en benodigd is, welke data reeds beschikbaar is en welke leemten er zijn die nog gevuld moeten worden. Het doel van dit project is ten eerste door middel van een analyse overzicht te creëren in de databehoeften en -aanbod op het gebied van natuur en biodiversiteit om tegemoet te komen aan de opgaven die voortkomen uit zowel juridische kaders als beleidsdoelstellingen waar betrokken partijen een verantwoordelijkheid in hebben. En ten tweede bij te dragen aan oplossingen behoefte en aanbod op elkaar aan te laten sluiten en data beheer toekomstbestendig te maken ten behoeve van biodiversiteitsherstel.
Samenvattend
Betrouwbare, gedegen en beschikbare data wat betreft natuur en biodiversiteit is onmisbaar voor de uitvoering van het Nederlandse natuurbeleid, inclusief de gebiedsgerichte aanpak, om deze evidence-based tot stand te brengen. En met name bij financiële regelingen die gebaseerd worden op zulke gegevens is het risico op problemen bij de uitvoering hoog. Ook de economische ontwikkeling komt (is feitelijk al) in gevaar, omdat goede data nodig zijn voor onder andere omgevingsplannen en vergunningprocedures. In sommige gevallen is deze data wel al beschikbaar, maar is deze niet (goed) te ontsluiten, sluit het aanbod niet goed genoeg aan bij de vraag of zijn er vragen over de kwaliteit van de data.
Hoofdvragen
De vragen die dit project beoogt te beantwoorden zijn:
- Welke data is waar nodig om te voldoen aan de huidige juridische verplichtingen en bij te dragen in besluitvorming door betrokken partijen?
- Welke (typen) data wordt op dit moment verzameld, waar, en door wie?
- Welke leemten en overlappen zijn er nu rond het verzamelen en aanbieden van data?
- Welke beleidsontwikkelingen zijn gaande waar data voor vereist zal zijn?
- Welke (kosten)effectieve maatregelen kunnen er genomen worden die bijdragen aan een eenvoudiger en beter beheer en gebruik van natuur en biodiversiteitsdata?
- Wat vereist dit van de organisatie van de datavastlegging?
Projectaanpak
Dit project heeft drie fasen. In de eerste fase wordt een brede analyse uitgevoerd door consultatie van de belangrijkste gebruikers en aanbieders van de natuur- en biodiversiteitsdata. Daarmee worden de overlappen en de hiaten van data, datakwaliteit en beschikbaarheid geïdentificeerd. Het eindresultaat is een rapport inclusief een visualisatie van de informatiestromen (datageneratie en -gebruik).
In de tweede fase wordt een toekomstscenario uitgewerkt.
In fase drie worden bovenstaande bevindingen verder uitgewerkt en vervolg gegeven, aansluitend bij lopende ontwikkelingen.
* Het Verbeterprogramma VHR-monitoring (VMM) gaat wel over de natuurgebieden. Deze analyse sluit daar op aan omdat het zich richt op niet-natuurgebieden. VHR zijn de Europese Vogel- en Habitatrichtlijnen.
Meer informatie
Download het rapport: Natuurdata voor wettelijke regelingen buiten beschermde natuurgebieden - Een analyse van behoefte en aanbod (januari 2026)
Voor vragen over het project kunt u contact opnemen met Marten Schoonman (Naturalis).
Foto'sWebsite
Credit: Marit Moerman